Osteoporose en osteopenie

Uw behandelend oncoloog heeft met u besproken dat er bij u sprake is van osteoporose of osteopenie. In deze folder leest u meer over deze aandoening. Ook krijgt u tips en adviezen bij osteoporose/osteopenie.

Osteoporose is de medische term voor botontkalking. Hiermee bedoelen we dat de  botten meer dan gemiddeld verzwakt zijn. Bot is (in tegenstelling tot wat veel mensen denken) een actief levend weefsel. Vanaf de geboorte vindt er botgroei en opbouw plaats. Rond het dertigste levensjaar zijn de botten op hun sterkste punt, dan is de maximale botmassa bereikt. Hierna begint bij iedereen een geleidelijke afname van de botmassa. Bij vrouwen gaat deze afname sneller, omdat de overgang bijdraagt aan de afname van de botmassa. Als de verzwakking van de botten ernstiger en sneller dan normaal is, spreken we van osteoporose. Bij osteoporose is ook de structuur van het bot veranderd: het bot bevat meer openingen, het wordt poreuzer.

Als gevolg van het zwakkere botweefsel is er een hogere kans op botbreuken, ook bij geringe belasting. Osteoporose geeft met name een verhoogd risico op breuken van de wervelkolom, heup, pols, bovenarm en het bekken.

Osteoporose op zich geeft geen klachten. Daardoor komt het vaak pas aan het licht op het moment dat ouderen een botbreuk oplopen.

Osteoporose kan echter ook al op jongere leeftijd optreden, bijvoorbeeld als gevolg van andere (behandelingen voor) aandoeningen. Een vroege overgang (bijvoorbeeld ten gevolge van chemotherapie) of het gebruik van antihormonale therapie geven meer risico op osteoporose. Het kan daarom zijn dat uw oncoloog u screent op het ontstaan van osteoporose door het verrichten van een DEXA-scan. Dit is een scan waarbij met een lage intensiteit röntgenstraling de botmassa gemeten wordt op vaste plekken: de onderste 4 ruggenwervels (lumbale wervelkolom) en de kop van het heupbot (femur).

De behandeling van osteoporose bestaat uit leefstijladviezen (zie verderop) en zo nodig botversterkende medicatie, zoals bisfosfonaten. Indien u hiervoor in aanmerking komt, ontvangt u hier nog aanvullende informatie over.

Bij osteopenie is de sterkte van de botten afgenomen, maar nog niet zodanig dat we van osteoporose spreken. Het kan dus eigenlijk gezien worden als een voorstadium van osteoporose. Bij osteopenie is het van belang om verdere achteruitgang van de botdichtheid tegen te gaan. De adviezen die in deze folder genoemd worden gelden dus ook voor u.

Door uw leefstijl of voeding aan te passen, kunt u al een verschil maken voor de kwaliteit van uw botten.  

Voeding en supplementen

• Zorg voor voldoende inname van calcium (kalk) via eten en drinken. Calcium zit onder meer in zuivelproducten. Ook plantaardige bronnen, zoals groene (blad)groenten, noten, zaden en bonen bevatten calcium. Gestreefd wordt naar een inname van 1.000-1.200 mg calcium per dag.
• Zorg voor voldoende vitamine D. Vitamine D zorgt ervoor dat calcium vanuit voeding/supplementen kan worden opgenomen in de botten. Via voeding krijgt u ongeveer 25% van de benodigde hoeveelheid vitamine D binnen. Vitamine D zit in vette vis, vlees en margarine. Vitamine D wordt ook door het lichaam zelf aangemaakt onder invloed van zonlicht.
• Magnesium en vitamine K2 zijn ook van belang voor de opname en distributie van calcium. Ook hebben de botten voldoende eiwit nodig. Eet daarom gezond en gevarieerd om voldoende van de benodigde voedingsstoffen binnen te krijgen. Magnesium zit in granen, groenten, noten en melk. Vitamine K2 zit voornamelijk in kaas en kwark. Eiwitten zitten veel in zuivel, peulvruchten, noten, vlees en vis.
• Wees matig met alcohol en koffie. Alcohol en koffie zorgen ervoor dat het lichaam minder calcium op kan nemen.
• Als u een tekort aan een bepaalde voedingsstof hebt, is het nuttig om een supplement te nemen. Als u per dag niet voldoende calcium binnenkrijgt, is het zinvol om dit aan te vullen met een supplement. Ook een supplement met vitamine D (20 microgram, ofwel 800 IE) wordt bijna altijd voorgeschreven als supplement bij osteopenie/osteoporose. In de wintermaanden is de zonkracht onvoldoende om de aanmaak van vitamine D via de huid te stimuleren. Bovendien hebben mensen met een oudere of gekleurde huid extra zonlicht nodig om vitamine D te kunnen produceren.

Bewegen

Door de botten actief te belasten, wordt uw lichaam aangezet tot het verbeteren van de botstructuur en botmassa. Als er druk wordt uitgeoefend op skeletspieren, krijgt het bot als het ware een seintje tot aanmaak van bot. Het is dus uitermate belangrijk om voor voldoende beweging te zorgen. Bewegingen waarbij tegen de zwaartekracht in wordt gewerkt, zijn het meest effectief.

Adviezen:

• Botbelastende activiteiten zoals wandelen, hardlopen, traplopen, tuinieren, springen en dansen zijn van belang. Activiteiten met lage impact (wandelen, lichte aerobicsoefeningen) kunnen botverlies tegengaan, terwijl activiteiten met hoge impact (hardlopen, touwtje springen, bootcamp) de botdichtheid kunnen verbeteren. Zwemmen en fietsen helpen minder goed bij osteoporose.
• Doe ook aan krachttraining en balansoefeningen. Werk daarbij ook vooral aan uw rompstabiliteit (core-stability). Hiermee verbetert u uw spierkracht en balans en voorkomt u struikelen en vallen en daarmee botbreuken.
• Beweeg dagelijks, doe vooral wat u leuk vindt, dan is het beter vol te houden. Een half uur stevig doorwandelen per dag levert al veel op.
• Een richtlijn is: 2x per week spier- en botversterkende activiteiten, 2,5 uur per week matig intensief bewegen, aangevuld met balansoefeningen

 Overige adviezen

• Zorg dat u regelmatig buiten komt.  Zonlicht bevordert de aanmaak van vitamine D in de huid.
• Stop met roken. Roken verlaagt de botdichtheid en vergroot de kans op botbreuken. Ook passief meeroken heeft invloed, dus probeer dit te vermijden.

Op de website osteoporosevereniging.nl vindt u meer informatie.

Wij staan voor u klaar. Het is belangrijk dat u het ons laat weten als u vragen heeft of zich zorgen maakt.

• Bij spoed zijn wij 24/7 bereikbaar op 030 – 225 0910.
• Op ma. t/m vr. is de mammacare verpleegkundige bereikbaar voor korte vragen van 09.30 tot 10.30 uur en van 14.00 tot 15.00 uur op 030 – 721 0109.
• Voor algemene vragen kunt u ook een E-consult indienen via het patiëntportaal of een e-mail sturen naar poli@alexandermonro.nl.