Telegraaf: AI ingezet bij mammogram

Bilthoven – Als een van de eerste ziekenhuizen in Nederland start het Alexander Monro Ziekenhuis (AMZ) in Bilthoven met het standaard inzetten van AI bij het beoordelen van een mammogram. Kunstmatige intelligentie ontdekt borstkanker vaker en eerder dan een radioloog dat doet, bleek de afgelopen jaren al uit verschillende wetenschappelijke studies.

„Dit is een flinke stap vooruit”, zegt Marjolein de Jong, bestuurder van het AMZ en voormalig oncologisch chirurg. „Hoe eerder borstkanker wordt ontdekt, hoe groter de overlevingskans.” Verder hebben patiënten dan veelal een minder zware behandeling nodig. Dat is beter voor de patiënt en de zorgkosten vallen lager uit.

Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker voor Nederlandse vrouwen. Volgens het RIVM krijgen ieder jaar zeker 15.000 vrouwen de diagnose. Ruim 3000 overlijden jaarlijks. Onlangs bleek dat bij bijvoorbeeld vrouwen met zeer dicht borstklierweefsel tumoren op een mammogram niet goed gezien kunnen worden.

Ze pakt het fotoalbum dat ze voor zich op de eettafel heeft liggen en begint te bladeren. Dan toont de 56-jarige Karin Boxem uit Giesbeek een foto van zichzelf van amper drie jaar geleden. Waar ze nu straalt en goed in haar vel zit, is op de foto een vrouw te zien die een wit met zwart gekleurde muts draagt en moe is. „Zo zag ik eruit toen ik chemo kreeg.”

Zes jaar geleden doet Boxem voor het eerst mee aan het bevolkingsonderzoek borstkanker. Kort daarna krijgt ze een brief thuis dat alles in orde is. De daaropvolgende drie jaar maakt ze zich daarom nergens zorgen over. En dan, vanwege corona duurt het een jaar langer, doet ze weer mee aan het bevolkingsonderzoek. Een paar dagen later al belt de huisarts. Het blijkt flink mis.„Ik moest meteen naar het ziekenhuis”, vertelt ze. Ze vertellen haar dat ze meerdere tumoren in haar rechterborst heeft. Na een mri-scan blijkt ze ook nog een tumor in haar linkerborst te hebben. De grond zakt onder haar voeten vandaan. „Maar ik was meteen strijdbaar”, zegt ze. Er volgt een dubbele borstamputatie, bestraling en chemo.

„We kunnen altijd iets over het hoofd zien”, zegt Sebastiaan Franken, sinds zes jaar werkzaam als radioloog in het AMZ. „Als arts doe je je uiterste best maar het blijft mensenwerk.” Soms is een tumor duidelijk te zien op een scan, vertelt hij, maar soms ook niet. Dus is hij blij dat AI voortaan over zijn schouder meekijkt. Daardoor zal hij nog minder missen.Als Boxem vorig jaar kankervrij is, vraagt ze haar mammografie uit 2018 op bij het bevolkingsonderzoek. Daarmee wil ze het bedrijf Screen Point Medical helpen die de software ontwikkelt mammografieën te kunnen beoordelen. Dit bedrijf levert ook de kunstmatige intelligentie aan het AMZ. Dan blijkt dat haar borstkanker met AI al in 2018 zou zijn ontdekt.„Ongelofelijk”, zegt Boxem. Zes jaar geleden zag de radioloog niets. Omdat ze zeer dicht borstklierweefsel heeft, zo weet ze inmiddels, is dat ook lastig. Als ze een aanvullende mri-scan had gehad, waar nu voor wordt gepleit, was de kanker waarschijnlijk ook ontdekt. Maar dat gebeurt, vanwege het vermeende tekort aan mri-capaciteit en personeel, niet standaard.

Boxem neemt niemand iets kwalijk. Ze is blij dat ze het heeft overleefd. Maar liever had ze drie jaar eerder geweten dat ze kanker had. „Dan had ik waarschijnlijk mijn borsten kunnen behouden.” Zes jaar geleden had ze nog maar één tumor in het beginstadium, in haar rechterborst. Drie jaar later waren dat er drie in haar rechterborst en een aan de linkerkant.„Ik ken meer soortgelijke gevallen waarbij een diagnose is gemist”, zegt Ritse Mann, radioloog in het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis. AI kan volgens hem zeker helpen tumoren vaker en eerder te ontdekken. Inmiddels zijn er al enkele ziekenhuizen die kunstmatige intelligentie inzetten. Maar Mann hoopt dat het daar niet bij blijft.

„Dit is een mooie eerste stap”, zegt Mann. „Maar nog belangrijker is dat AI snel wordt ingezet binnen het bevolkingsonderzoek borstkanker.” Daaraan doen jaarlijks 1,2 miljoen vrouwen mee. Als gerekend wordt met de eerder aangehaalde cijfers uit Zweeds onderzoek kan kunstmatige intelligentie potentieel tot zelfs 1200 extra diagnoses per jaar opleveren.Ook volgens de Gezondheidsraad zal AI het bevolkingsonderzoek over een paar jaar aanzienlijk verbeteren. Daarvoor is wel eerst meer wetenschappelijk onderzoek nodig, stelt de raad. Daar is De Jong, bestuurder van het AMZ, niet mee eens. „Meer research is altijd goed”, zegt ze. „Maar zet die techniek nu al snel breed in.”Nu ze bijna twee jaar kankervrij is, is Boxem weer zo goed als de oude. Ze heeft haar vroegere leven weer opgepakt. En het belangrijkste: ze kan weer de moeder zijn voor haar drie kinderen die ze wil zijn. „Iedere dag ben ik dankbaar dat ik er nog ben.”